ARABULUCU Blog ©

Karadenizli olması nedeniyle yerel bir gazeteye demeç veren Noterler Birliği Başkanı Hasan Yeni; yasalaşma sürecinde olan arabuluculuk kurumunda kendilerinin de aktif rollerinin olacağına yönelik düşüncelerini ifade etti. Yeni, Adalet Bakanlığı bünyesinde kurulacak olan arabuluculuk kurulunda Noterler Birliği’nin de üyesinin olacak olmasını, Noterlerin arabuluculuk kurumundaki etkinliklerinin göstergesi olarak değerlendirdi. Yeni, röportajda şunları ifade etti:

Noterler, hukuki güvenliği sağlayan işlemlerin belgelendirilmesini ve bu noktadaki bütün ön hizmetleri yürütmek suretiyle özellikle iktisadi ve özel alanda güveni temin eden önemli bir görevi icra ediyorlar. Bizler, noterlerimizi yargının doğal müttefiki olarak görüyoruz. Noterlikler son derece önemli bir toplumsal rol üstleniyor, çünkü daha çok uyuşmazlıklar doğmadan noterlerimiz çözümler üretiyor. Bu durum da vatandaşlarımızın işini ciddi manada aslında kolaylaştırıyor. Noterliklerin anlaşmazlıkları daha başlamadan önleme görevini burada özellikle vurgulamak istiyorum. Mahkemeler uyuşmazlık çıktıktan sonra konuya müdahil oluyor, noterler ise daha uyuşmazlık çıkmadan evvel, uyuşmazlık çıkmasına engel olarak görevlerini yerine getiriyor.

Bu bakımdan, noterlik âdeta yargı öncesi bir sulh zemini hazırlıyor. Dolayısıyla noterlik hizmetini toplumsal barışa katkı sağlayan anlaşmazlıkları önleyici bir güvence hizmeti olarak değerlendirmek yanlış olmaz. Buradan, özellikle yargı sisteminin işleyişine yardımcı olması da tabii ki yargının işini kolaylaştırıyor. Bu vesileyle, yapmakta olduğumuz bir önemli değişiklik çalışmamızı da izninizle zikretmek istiyorum.

Şu an büyük bir hızla yasalaşma yolunda olan Arabuluculuk Yasa Tasarısı’nın getirdiği yenilikler, noterlerimizi de çalışmalara dahil ediyor. Bu Yasa Tasarısı’nda, Adalet Bakanlığı bünyesinde Arabuluculuk Kurulu kurulması öngörülüyor. Bu Kurulda, Türkiye Noterler Birliğinden 1 temsilci de yer alıyor. Noterlerin yargıya intikal etmeyen konulardaki çözüm tecrübelerinden burada da yararlanacağız.

İşyerindeki hem iç hem de dış kaynaklı sorunları gidermek için arabuluculuğun geliştiği ülkelerde sorunun taraflarınca başvurulabilen arabulucunun, sağladığı tarafsız ve güvenli ortam, tarafların birbirleriyle etkin biçimde iletişim kurmasına olanak tanır. Taraflar sürece gönüllü olarak dâhil olurlar. Sonuçta, korku ve kaygılar büyük oranda azalmış olur.

Ancak, Türk iş dünyasında yaşanan uzlaşmazlıklarda başvurulan resmi arabuluculuk kurumunun, el attığı konuların %74’ünde uzlaşma sağlayamadığı saptanmıştır. Bu sonuçlarda, çoğunlukla resmi arabuluculuk sürecinin, geçirilmesi gereken bir prosedür olarak görülmesi, sürece inanılmaması, arabulucuların bu konuda eğitim almamış, uluslararası etik ve mesleki standartlardan uzak bir şekilde, resmi arabuluculuğu el yordamıyla yapmaya çalışmalarından kaynaklandığını düşünmekteyiz.

Arabuluculuk ile birlikte kazanılması zorunlu yeteneklerden olan müzakereye ilişkin olarak Türkçe kaynak sayısı maalesef pek fazla değil. Amazon.com da “negotiation” aramasının sonuçları da bu düşüncemi teyit ediyor. Bu durumda müzakere yetenekleri konusunda kendisini geliştirmek isteyen ilgililerin, arabuluculuk sertifika programı katılımcıları ve mezunlarının eldeki kaynakları en iyi şekilde değerlendirmesi, gerekecek. Sizlere ulaşılabilir bir müzalere kitapları listesi yapmak gerekirse şu kitapları tavsiye edebilirim:

Arabulucu.com anasayfası, yeni küçük bir köşeye evsahipliği yapıyor. Sağ alt köşede yer alan “Düşünmeye Değer” köşesi, dünyaca kabul görmüş arabulucu, müzakereci, yazar, düşünür, bilim adamı, filozof, din adamı ve siyasetçilerin ünlü ya da pek bilinmeyen sözleri ve atasözlerinin dönüşümlü olarak yayınlandığı bir köşe olacak. Köşede, müzakereci ve arabulucuların düşüncelerini etkileyebilecek sözler derlenmeye çalışılmıştır. Sözler çoğunlukla bilgi, barış, güç ve müzakere ile ilgilidir. Şimdiden 170 adede ulaşan sözlere mümkün olduğunca yenileri eklenecektir.

Mediate.com dan örnek alarak geliştirdiğim bu köşedeki bir kısım özlü söz, bu sitede yayınlanmış olanların çevirisidir. Sitede 5/10 dakikalık periyotlarda değişerek yayınlanacak olan sözlerin arabulucu.com ‘u, uzun makaleler kadar değerli fikirler içeren birer cümlelik fikirlerle daha da renklendireceği inancındayım. Köşede yayınlanmak üzere eklenmesini istediğiniz sözler olursa, admin[at]arabulucu.com adresine yazmaktan çekinmeyiniz.

ODR = Online Dispute Resolution = Online Uyuşmazlık Çözümü

Gelişen teknolojinin insan iş gücünün değerini düşürdüğüne her geçen gün tanık oluyoruz. On yıl öncesine kadar binlerce işçinin çalıştığı fabrikalar artık tam otomatik üretim yapabiliyorlar. Böyle tesislerde yapılan istihdam, üretimin devamına ilişkin ikmal ve bakım birimleriyle sınırlı kalıyor.

Bizlerin itirazlar ve yoğun tartışmalar eşliğinde sindirmeye çalıştığımız klasik ADR yolları, özellikle IT alanında gelişmiş ülkelerde teknolojiden nasibini almaya başladı. Teknolojik gelişmelerin sağladığı otomasyonun maliyetleri düşüren etkisi yanında o işlerden insan emeğinin çekilmesine neden olduğu bir gerçektir.

Oluşmakta olan arabuluculuk mesleğinin orta vadede meslekleşebilmesi ve kendisini bu işe adayacak insanların önlerini görebilmeleri bu gelişmeleri takip edebilmelerine bağlı. ODR.INFO bu açıdan gelişmelerin takip edilebileceği, dünya çapında yapılan çalışma ve yayınların derlendiği güzel bir kaynak.

Özellikle AB ülkelerinde ODR’nin kurumsal olarak desteklenmesi söz konusu. Devletler bütçelerinden ayırdıkları fonlarla ODR alanındaki çalışmalara mali destekte bulunuyorlar. Amaç; zaman ve mekandan bağımsız olarak, en ucuz ve hızlı şekilde uyuşmazlık çözmek… Bu doğrultuda AB desteğiyle Fransız bir firma olan Tiga Technologies tarafından geliştirilen E Dispute bahsedilen çalışmalara örnek gösterilebilir. Firmanın web sayfasında sistemin nasıl işlediğine ilişkin ayrıntılı açıklama bulmak mümkün.

Ayrıca proje olmaktan çıkarak yıllardır işleyen bir örnek görmek için ABD ‘de faaliyet gösteren  Cybersettle ‘ı inceleyebilirsiniz. Cybersettle sistemi şimdiye kadar 1 milyar 600 milyon dolar değerde anlaşma yapılmasını sağlamıştır.

Tasarıya göre, iki aşamalı olarak yapılması düşünülen arabuluculuk sınavının, ilk aşamasının yazılı ikinci aşamanın ise uygulamalı olması sözkonusu. Mesleğe kabulden önce çeşitli devlet kurumları tarafından yapılan sınav uygulamalarından, yazılı sınavın ÖSYM tarafından test usulü ile, mülakat kısmının ise bir heyet önünde sözlü sınav şeklinde yapılması beklemek arabuluculuk sınavı için doğru olmayacaktır.

Yazılı yapılacak arabuluculuk sınavı en azından ilk birkaç sınav için gerçekten yazılı olmalıdır. Çünkü henüz eğitim standardı, müfredatı ve terminoloji birliği geliştirilmeden yapılacak test şeklindeki sınav, farklı ekollerden aynı eğitimi almış kişiler için aynı sonucu doğurmayabilecektir. Arabulucu adaylarının bilgilerini ölçmek isteniyorsa bu ilk aşamada çoktan seçmeli bir sınavla değil, eğitimin standardartları geliştirilinceye kadar el yazısıyla cevaplanacak bir sınav olmalıdır. Böylece hangi ekol ve anlayışta eğitim almış olursa olsun bilgisi ölçülmek istenen kişinin kurduğu cümlelerden ifade edilmek istenen daha iyi anlaşılacak ve ölçme, değerlendirme daha başarılı yapılabilecektir.

Yine Sn. Kanunlar Genel Müdürü tarafından yapılan bir sunumda, ikinci aşama sınavın alışılagelmiş mülakat şeklinde değil, arabulucuların kendilerine verilecek bir vaka ve bu vaka gereğince rol yapacak kişiler karşısında arabuluculuk becerilerini göstermesi şeklinde yapılacağı ifade edilmiştir. Ayrıntısı tasarının yasalaşması ile birlikte sınava ilişkin yönetmeliğin hazırlanmasıyla ortaya çıkacak olmasına rağmen, sınav uygulaması hakkında birkaç görüşümü paylaşmak istiyorum. Burada yapılması gereken ilk tercih, arabulucunun becerilerini sergilemesinde kendisine yardımcı olacak ve aynı zamanda rol oynayacak tarafların, sadece rol mü yapacağı, yoksa aynı zamanda becerileri ölçen kişiler mi olacağıdır. Bana kalırsa kendisinden gerçek duygular endişeler ve tepkiler canlandırması beklenecek bu kişilere bu iki görevin birlikte yüklenmesi doğru olmayacaktır. Aksi hal hem rol yapanları çok yoracak hem de verimsiz bir sınav süreci yaşanmasına sebep olacaktır. Bu nedenle mülakat sınavında rol yapacaklar ile arabulucunun süreç yönetimini değerlendirecek kişiler tamamen ayrı kişiler olmalıdır.

Uygulamalı sınavda bir olay üzerinde arabuluculuk yapılacağına göre, böyle bir sınavda her arabulucu adayı için farklı olay ve senaryolar belirlenmesi gerekecektir. Yoksa ilk sınavdan çıkan kişiyle birlikte alenileşecek olan uygulama sınavıının senaryosu, sınavdan beklenen sonucun alınmasını engelleyecektir. Bu nedenle aday sayısı kadar örnek olay hazırlanması gerekecektir. Arabulucu adayı sınava girmeden önce kendi olayına ilişkin bilgilerin bulunduğu zarfı kendisinin seçmesi sağlanarak, konuların aynı olmaması karşısında kendilerine fırsat eşitliği tanınmış olacaktır. Adaylara konularını okuyup hazırlanmaları için belirli bir süre verilmeli bu sırada dışarıyla görüşme imkanları kısıtlanarak yalnız kalması imkanı sağlanmalıdır.

Ayrıca adayların karşısında olay ile ilgili olarak rol yapacak kişilerin niteliği de çok önemlidir. Bu kişilerin yapacakları rolleri ne şekilde ele alacakları arabulucunun başarısını doğrudan etkileyecektir. Rol üstlenecek kişilerin bir standarda ve davranış kalıbına göre hareket etmelerini sağlamak oldukça güç olacaktır. Bu nedenle bu konuda mümkün olduğunca az sorun yaşanmasının rol yapacak kişilerin gerçek tiyatrocular olmasıyla çözülebileceğini düşünüyorum. Arabulucuların zarflarını seçmesiyle kesinleşen olaylarında rol alacak tiyatrocular, arabulucunun hazırlanma süresinde oynayacakları role hazırlanmalıdır. Ya da tercihe göre roller tiyatroculara daha önceden dağıtılarak çalışmaları sağlanabilir.

Sınavda arabulucunun tarafları masada tutma, iletişimlerini kolaylaştırma ve taraflara çözüm bulmada yardım etme becerileri değerlendirilmeli, bu nedenle arabulucuların önlerine gelen olayda, tarafların mutlaka anlaşmış olarak masadan kalkmaları beklenmemeli, aranmamalıdır.

Bilkent Üniversitesi  Rektörlük binasında gerçekleştirilen Doç. Dr. Haluk Konuralp’i anma etkinliklerinde, Prof. Dr. Baki Kuru tarafından,  Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Tasarısı ile ilgili bir tebliğ sunuldu. Son anda haberim olması nedeniyle şahsen yetişemediğim tebliğ ile ilgili olarak hocalarım ve meslektaşlarımdan edindiğim notlar şu şekildedir:

• Prof. Dr. Baki Kuru; arabuluculuk sisteminin faydalı olabileceğini ancak yargıdaki “hantallığı” gidermek için tek çare olmadığını,
• Bu gibi mahkeme dışı sulh yolları ile birlikte usulümüze kısa yargılama ve hakim yardımcılığı sisteminin de getirilmesi gerektiğini,
• Arabuluculuk işinin, özellikle avukatlar, emekli hakimler, noterler, öğretim üyeleri gibi yetişkin hukukçular tarafından icra edilmesi gereken bir meslek olduğunu,
• Mesleki tecrübe ile birlikte belirli bir yaş sınırının da getirilmesi gerektiği,
• Mesleğe kabulde halihazırda işi olan ve çalışan meslek erbaplarının öncelikli olması gerektiğini, aksi halin yeni bir işsizlik ve beklentilerin karşılanmadığı bir iş kolu yaratılmasına neden olacağı, bu nedenle arabuluculuğa ihtiyacı olmadan mesleki faaliyetini yürüten, iş sorunu olmayan kişilerin bu işi yapması gerektiği,
• Tasarıda arabuluculuk sürecini yöneten kişi olarak düzenlenen arabulucunun gerektiği hallerde olay ile ilgili görüş bildirebilmesi gerektiği,
• Eğer arabuluculuk sisteminin gelişmesi isteniyorsa bunun zorunlu kılınması gerektiği, tamamen iradi olarak düzenlenen arabuluculuğun işlemeyeceği,
• Tasarıda “arabulucular”dan bahsedilmesine karşın arabulucuların birlikte çalışabilmesine ilişkin bir açıklığın olmadığı, bu konuya bir açıklık getirilmesi gerektiği,
• Arabuluculuk uygulamasında gelişim sağlanabilmesi için avukatlara aktif rol kazandırılması ve avukatların mesleğe dahil olması gerektiği,

yönünde görüşler dile getirilmiştir.